Philip Kerr: "Μοιραία Πράγα" και δυναμική συνέχεια

    

    

     Με αφορμή το σημερινό "Όχι" κατά του ναζισμού αλλά βροντερό "ναι" υπέρ του μνημονίου από πολλούς υποστηρικτές του "'όχι", σας παρουσιάζω την κριτική μου για ένα βιβλίο που ολοκλήρωσα λίγες μέρες πριν, του οποίου η πλοκή εκτυλίσσεται στη διάρκεια του ναζιστικού - φασιστικού πολεμικού επεκτατισμού.

     Ο μετρ του πολιτικού νουάρ, Philip Kerr επιστρέφει. Βερολίνο - Πράγα 1942. Ο  Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος βρίσκεται σε εξέλιξη και η εθνικοσοσιαλιστική κυβέρνηση της Γερμανίας προσπαθεί να εμψυχώσει τους αξιωματούχους, τους στρατιώτες και το λαό με προπαγανδιστικά μηνύματα νίκης. Η κούραση του στρατεύματος και η λαϊκή εξαθλίωση μέσω της φτώχειας και του οξέος κοινωνικού ρατσισμού βρίσκονται στο ζενίθ τους. Το μυθιστόρημα Prague Fatale (πρωτότυπος τίτλος του "Μοιραία Πράγμα") που εκδόθηκε στο Λονδίνο το 2011, ήρθε πριν λίγες μέρες στην χώρα μας και αποτελεί το νέο -δικαίως- best - seller από τις εκδόσεις "Κέδρος".

     Θα μείνω στην αρχική κριτική μου της 3ης Σεπτεμρίου 2013 (http://kostasleimonis.blogspot.gr/2013/09/blog-post.html) σχετικά με τη γραφή του Κερ εμπλουτίζοντάς τη μόνο με θετικά σχόλια. Άλλωστε, η "Τριλογία του Βερολίνου" γράφτηκε όταν ο Κερ ήταν 21 χρόνια νεότερος! Ο συγγραφέας με αριστοτεχνικό αφηγηματικό τρόπο καταφέρνει και μεταφέρει τον αναγνώστη όχι μόνο μπροστά στα κατεστραμμένα κτήρια του Βερολίνου και της Πράγας, αλλά διεισδύει βαθιά στις ψυχοσυνθέσεις των χαρακτήρων του. Ο ιδιωτικός ντέτεκτιβ Μπέρνι Γκούντερ στη "Μοιραία Πράγα" έρχεται αντιμέτωπος με ένα δίλημμα: να τηρήσει τις ηθικές του αξίες αποτάσσοντας το ναζισμό και να συνεχίσει να πεινάει σε ένα Βερολίνο του οποίου τα θεμέλια αρχίζουν να τρίζουν ή να ακολουθήσει μια επαγγελματική πρόταση που τού γίνεται από τον Ράινχαρντ Χάιντριχ, ηγέτη του Ράιχ στη Βοημία και Μοραβία, με σκοπό την προστασία της ζωής του τελευταίου; Το στομάχι υπερνικά το νου και ο Γκούντερ, επισκέπτεται στην Πράγα την έπαυλη της πιο σκοτεινής φυσιογνωμίας των υψηλόβαθμων ναζί. Οι υπόλοιποι προσκεκλημένοι του Χάιντριχ είναι ανώτερα στελέχη των Ες Ες. Όταν ανακαλύπτεται το πτώμα του λοχαγού Κούτνερ σε ένα δωμάτιο κλειδωμένο από μέσα, ο Μπέρνι Γκούντερ αναλαμβάνει να διαλευκάνει αυτή τη μυστηριώδη υπόθεση. Επιπλέον, όπως σε όλα τα έργα του Κερ, έτσι και εδώ, έρωτας και σεξουαλική καλοπέραση συγχέονται, ταυτίζονται και αλληλοσπαράζονται.

     Ο Γκούντερ αν και πλήρως αντιναζιστής, φιλικά διακείμενος προς τους Εβραίους και όντας λάβρος κατά της ρατσιστικής τους διάκρισης και βάναυσης μεταχείρισής τους, όπως και πολέμιος της ιμπεριαλιστικής πολιτικής του Χίτλερ, αναγκάζεται να καταπνίξει τα όποια αρνητικά αισθήματα τρέφει για το υπάρχον καθεστώς, αφιερώνοντας χρόνο στη δουλειά που τον ζει. Το συγκεκριμένο έργο του Κερ, αν και το μεγαλύτερο μέρος της πλοκής του εξελίσσεται στην Πράγα και στον κλειστό χώρο της έπαυλης, εντούτοις οδηγεί με τέτοια λεπτομέρεια το μάτι του αναγνώστη και προκαλεί τέτοιο θαυμασμό στις πένες άλλων συγγραφέων, που ομολογουμένως προτείνεται ανεπιφύλακτα, σε όποια κατηγορία κι αν υπάγεστε. Υπάρχει μία συνεχής κορύφωση στην εξέλιξη του μύθου, καθώς όλοι είναι ύποπτοι, ακόμη και ο ίδιος ο Χάιντριχ και οι ανακρίσεις διαδέχονται η μία την άλλη...
Ο Κερ, βασιζόμενος σε πραγματικά πρόσωπα και γεγονότα της εποχής του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, μεταφέρει με το χαρισματικό γράψιμό του πλήρως την ατμόσφαιρα της εποχής σε τέτοιο βαθμό, που ο αναγνώστης ξεχνιέται και νομίζει ότι καπνίζει ο ίδιος, ότι ανακρίνει ο ίδιος, ότι νιώθει ο ίδιος και ότι βασανίζεται ο ίδιος (ειδικά κατά τη διαδικασία της βάρβαρης ανάκρισης της αγαπημένης του κεντρικού ήρωα). Εν τέλει, ο επιθεωρητής Μπέρνι Γκούντερ μάς βγάζει από μέσα μας αυτό που αρκετοί φοβόμαστε να παραδεχτούμε: ότι δεν είμαστε όλοι ίδιοι. Ιδιας ομάδας, ίδιων πεποιθήσεων, ίδιων τρόπων σκέψης, κ.ο.κ.

     Αστυνομικό μυθιστόρημα στα φόρτε του, νουάρ λογοτεχνία όσο δεν παίρνει, ταλέντο περισσό. Το μόνο που χρειάζεστε είναι ο συνδυασμός όρεξης και χρόνου. Το επόμενο βιβλίο του Φίλιπ Κερ "A Man Without Breath" θα κυκλοφορήσει από τον ίδιο εκδοτικό οίκο την Άνοιξη του 2014, το πρώτο κεφάλαιο του οποίου είναι προδημοσιευμένο στη "Μοιραία Πράγα".

Δείτε το τρέιλερ του συγκλονιστικού μυθιστορήματος που κόβει την ανάσα εδώ.

Εκτός διδακτέας ύλης (tovima.gr)

     

     Διάβαζε, μου ’λεγαν. Διάβαζε να μη γίνεις αμόρφωτος, απαίδευτος. Μου το ’λεγαν οι γονείς μου, οι παππουδογιαγιάδες μου, η αδερφή μου. Όμως τελικά άκουσα το ένστικτό μου και διάβασα.Διάβαζα στο Δημοτικό, στο Γυμνάσιο, στο Λύκειο, στο πανεπιστήμιο, στο λεωφορείο, στο μετρό.Ύστερα όμως έμεινε συνήθεια.Άνοιγα κι άλλα βιβλία, πέρα απ’ αυτά που υπαγόρευε το αξιοσέβαστο Υπουργείο Παιδείας.Λογοτεχνία του Βενέζη, δοκίμια του Παπανούτσου, ποιήματα του Ελύτη.Είχα την τύχη οι περισσότεροί μου φίλοι να έχουν το ίδιο «κουσούρι» με μένα.
      Μετά το διάβασμα μάς μαθαίνουν ότι έρχεται η εξέταση. Εξέταση στο Δημοτικό, εξέταση στο Γυμνάσιο, εξέταση στο Λύκειο, εξέταση στο Πανεπιστήμιο (ή στα πανεπιστήμια, αναλόγως πόσα μεταπτυχιακά ή διδακτορικά έχει κανείς). Και εξέταση στη ζωή. Και εκεί που νομίζεις ότι τα έχεις περάσει όλα με το πλατύ χαμόγελο της ικανοποίησης να σε «καρφώνει» μπροστά στους περαστικούς, γνωστούς, φίλους και συγγενείς, μένεις μετεξεταστέος. Γιατί, ενώ έμαθες στα βιβλία ότι το κράτος σε υπηρετεί, αντ’ αυτού σε διώκει. Γιατί, ενώ κάπου πήρε το μάτι σου ότι οι εκλεγμένοι βουλευτές σε αντιπροσωπεύουν, τελικά σε διαπομπεύουν. Και δίνεις ξανά εξετάσεις. Στο ίδιο μάθημα.
      Εν τω μεταξύ η ύλη αυξάνεται και οι εξεταστές γίνονται πιο επικίνδυνοι, καθώς εσύ γνωρίζεις περισσότερα από εκείνους (που σε κυβερνούν). Αναγκάζονται να σε ρωτούν πράγματα εκτός ύλης, που απαιτούν μια γενική μόρφωση, την οποία εκουσίως δεν σου παρείχαν, για να μην μπορέσεις να αντιδράσεις, όταν έρθει η στιγμή. Και ενώ ο Παύλος, η Μίνα και άλλοι δυο – τρεις μας μπορούμε να βροντοφωνάξουμε όχι, έρχεται ο Γιάννης, ο Μιχάλης, η Ελένη, η Μαρίνα, ο Αριστείδης, ο Ιάκωβος, ο Τάσος, η Μαρία, η Ελισάβετ και ο Μανούσος και πατάνε το φρένο και μας κόβουν. Γιατί; Διότι διάβασαν μόνο τη διδακτέα ύλη και δεν μπορούν να απαντήσουν παρακάτω. Μιλάω αλληγορικά, γιατί μας απαντούν «αλιγατόρικα», με κροκοδείλια δάκρυα.
      Ξέρετε, μία πρόταση αλλάζει νόημα με το «δεν» και ένας αριθμός αλλάζει τιμή με το «πλην». Το πρόσημο της χώρας το βάζουμε εμείς και δυστυχώς αυτό ακόμη δεν το έχουμε καταλάβει. «Η Ελλάδα μπορεί και θα τα καταφέρει», «Εμείς θα σώσουμε την Ελλάδα» κ.ο.κ. Τι θα γινόταν αν έλεγε κάποιος στη Βουλή των Ελλήνων «η Ελλάδα δεν μπορεί να τα καταφέρει» ή «Εμείς δεν θα σώσουμε την Ελλάδα»; Θα μιλούσε ειρωνικά; Περιπαιχτικά; Ή απλώς θα έλεγε την αλήθεια; Τι θα εκτιμούσε τότε ο πλανημένος από την έτοιμη τροφή κόσμος; Θα ξυπνούσαμε; Ίσως οι ερωτήσεις θεωρηθούν ρητορικές.
      Στην αρχαία φιλοσοφία κάποιοι τύποι - νομίζω Πλάτωνας, Σωκράτης, Αριστοτέλης τους έλεγαν - αναζητούσαν συνεχώς την αλήθεια. Λογομαχούσαν σε έντονο βαθμό μάλιστα, όταν κανείς προσπαθούσε να τους αποσπάσει από το στόχο τους και να τους ξεγελάσει. Στη μοντέρνα φιλοσοφία κάποιοι άλλοι τύποι προσπαθούν να κρύψουν την αλήθεια, να βγάλουν απ’ την διδακτέα ύλη κάθετί που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί εναντίον τους και να τους εξασθενίσει. Αυτό δεν είναι τίποτε άλλο από την παιδεία. Γιατί ψηφίζονταν μόνο οι ίδιοι εδώ και χρόνια; Διότι δεν είχαμε μάθει να κρίνουμε. Όταν, λοιπόν, αποκαλύφθηκε και το υπόλοιπο παγόβουνο, πέρα από την κορυφή του, τότε εκστασιαστήκαμε! Δεν το περιμέναμε! Εξ ου και η εκδικητική ψήφος πλέον σε κομματικό σχηματισμό με πλήρη έλλειψη τρόπων και έλλειψη παιδείας.
      Όμως δεν φταίνε αυτοί, γιατί δεν τους διδαχτήκαμε. Δεν ήταν στα «sos». Δεν μπορούσαμε να τους αντιμετωπίσουμε έγκαιρα, διότι τα προήγουμενα ψηφοδέλτιά μας ήταν έγκυρα... Και έτσι δημιουργούνται πλέον νέες θεωρίες: εκείνη «των υπανθρώπων», της μισαλλοδοξίας, «των άκρων»... Πενία ιδεών τέχνας κατεργάζεται. Τώρα που το σκέφτομαι, καλύτερα που δε ζει ο Πλάτωνας στις μέρες μας. Θα απογοητευόταν από την πλήρη αδιαφορία που θα του έδειχναν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, καθώς το μοναδικό κανάλι που ίσως τον καλούσε για συνέντευξη θα ήταν η δημόσια τηλεόραση (ερτ με άλλο όνομα δηλαδή).Ο μισός κόσμος θα τον έλεγε κομμουνιστή και ο άλλος μισός φασίστα.Επομένως, κατά μία άποψη, είναι τυχερός που δεν γεννήθηκε στην εποχή μας.
Διάβαζε μου ’λεγαν...
To έκανα.
Κι ύστερα σιωπή.

Δημοσίευση στην εφημερίδα: "ΤΟ ΒΗΜΑ"